Azərbaycan Demokrat Firqəsi Mərkəzi Komitəsinin Bəyanatı
İranın tarixi böhrandan çıxış yolu yalnız ölkənin taleyinin xalqa tapşırılması və federal bir respublikanın qurulmasıdadır
Əziz həmvətənlər!
Bu gün İranın bütün ərazisində baş verənlər sadəcə müəyyən bir siyasətə və ya hökumətə edilən müvəqqəti bir etiraz deyil; bu, mərkəzləşmiş, avtoritar və xalqdan uzaq hakimiyyət strukturunda kök salmış dərin və tarixi bir böhranın nəticəsidir. İslam Respublikası repressiyaları davam etdirməklə, xalqın suverenlik haqqını inkar etməklə və sosial tələbləri təhlükəsizlik məsələsinə çevirməklə ölkəni elə bir nöqtəyə gətirib çıxarmışdır ki, mövcud çərçivədə ictimai etimadın yenidən istehsalı və dövlət–millət uçurumunun aradan qaldırılması faktiki olaraq imkansız görünür. Bu vəziyyət, bu gün İran cəmiyyətinin bütün varlığı ilə yaşadığı həmin “geri dönüşü olmayan yol”dur.
Hakimiyyət piramidasının pik nöqtəsindən gələn reaksiyalar — etirazçıların “müharibə elan edən” kimi damğalanmasından tutmuş təşkilatlanmış zorakılığın legitimləşdirilməsinədək göstərir ki, hakimiyyət etirazı vətəndaş hüququ kimi tanımaq istəmir, əksinə onu təhlükəsizlik düşməni kimi qavrayır. Belə bir quruluşda vətəndaş repressiya obyektinə endirilir, siyasət isə aradan qaldırma alətinə çevrilir. İnternetin genişmiqyaslı şəkildə kəsilməsi, iqtisadi və sosial həyatın pozulması, insan haqları qurumlarının xəbərdarlıqlarına məhəl qoyulmaması, hakimiyyətin şüurlu şəkildə dialoq və islahat körpülərini dağıtdığını təsdiqləyir.
Bunun qarşılığında, gənclərin, tələbələrin, qadınların, fəhlələrin, müəllimlərin və ailələrin iştirakı ilə ölkə miqyasında etirazların genişliyi və dərinliyi yeni bir kollektiv şüurun yetkinləşdiyini göstərir: sosial qorxunun azalması və köklü dəyişiklik tələbi. Bu psixoloji və siyasi dönüşüm mövcud nizamın mənəvi və siyasi nüfuzunun aşınmasının, həmçinin İranın azad xalq iradəsi əsasında yenidən qurulması üçün yeni üfüqlərin açılmasının əlamətidir.
Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsi hesab edir ki, mövcud olan çıxılmaz vəziyyəti səthi islahatlarla və ya mərkəzləşmiş hakimiyyət strukturu daxilində məhdud dəyişikliklərlə aradan qaldırmaq olmaz. Son yüz ilin İran təcrübəsi — zorakı mərkəzləşdirmədən millətlərə, dillərə və bölgələrə qarşı struktur ayrı-seçkiliklərədək — göstərir ki, əsas problem hakimiyyətin forması və bölgüsüdür. Davamlı həll yolu ölkənin taleyinin qeyd-şərtsiz xalqa tapşırılması və hakimiyyətlə cəmiyyət arasındakı münasibətlərin köklü şəkildə yenidən tərif edilməsidir.
Bizim həll yolumuz: Demokratik Federal Respublikasının qurulması
Biz İranın gələcəyi üçün ədalətli, dayanıqlı və həmrəy bir çərçivə kimi Demokratik Federal bir Respublikanın qurulmasını təklif edirik; bu çərçivə aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır:
1. Xalqın suverenliyi və öz müqəddəratını təyin etmə haqqı
Siyasi hakimiyyət vətəndaşların azad iradəsindən qaynaqlanmalıdır. İranın bütün millətləri və bölgələri öz işlərinin idarəsində real iştiraka malik olmalıdır.
2. Federalizm – müxtəliflik içində həmrəyliyin təminatı kimi
Federalizm parçalanma deyil, ədalətli hakimiyyət bölgüsüdür; mərkəzləşdirməyə son qoymaq, tarixi ayrı-seçkilikləri aradan qaldırmaq və vahid ölkə çərçivəsində milli həmrəyliyi gücləndirmək mexanizmidir.
3. Hüquqi və mədəni bərabərlik
Dil, mədəniyyət və kimlik müxtəlifliyinin tanınması; ümumi dil ilə yanaşı ana dildə təhsilin təmin edilməsi və bütün vətəndaşların qanun qarşısında və praktikada tam bərabərliyi.
4. Yerli idarəçilik və balanslı inkişaf
Federal vahidlərə real səlahiyyətlərin verilməsi, institutların cavabdehliyi və bölgələrin ehtiyaclarına uyğun inkişaf planlaşdırılması yolu ilə struktur bərabərsizliklərin aradan qaldırılması.
5. İnsan haqları və əsas azadlıqlara sadiqlik
Söz, təşkilatlanma, toplaşma, mətbuat azadlığı və məlumatlara — o cümlədən internetə — azad çıxış təmin edilməli və hər cür müdaxilədən qorunmalıdır.
6. Sosial ədalət və cavabdeh iqtisadiyyat
Fəhlələrin, müəllimlərin, təqaüdçülərin və zəif təbəqələrin hüquqlarının müdafiəsi; struktur korrupsiyaya qarşı mübarizə və iqtisadiyyatın şəffaflıq və ədalət əsasında yenidən qurulması.
Biz insan ləyaqəti, azadlıq, ədalət və daha yaxşı gələcək uğrunda ayağa qalxmış İran xalqının ümumölkə etiraz hərəkatını qətiyyətlə dəstəkləyirik və bu hərəkatın sosial dayağı olmayan qüvvələr tərəfindən mənimsənilməsinə yönəlmiş hər cür cəhdi rədd edirik. Davamlı dəyişiklik yalnız xalqın şüurlu və təşkilatlanmış iştirakı, demokratik mexanizmlər vasitəsilə mümkündür.
Bu gün hər zamankından daha çox demokratik və struktur keçidinin zərurəti hiss olunur. Demokratik Federal Respublika dağıdılmış etimad körpülərini bərpa edə, İranı sülhə, birgəyaşayışa və davamlı tərəqqiyə doğru yönəldə biləcək üfüqdür.
Yaşasın İran millətlərinin həmrəyliyi
Azadlıq, ədalət və demokratiya əbədi olsun
Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsi
